تلاش مضاعف و جهادگونه شبکه ورزش همگانی در سال 1390

دکتر سید شهرام میرزمانی  ، مشاور عالی رئیس فدراسیون ورزش های همگانی

تاریخچه ورزش همگانی :

سابقه ورزش همگانی در جوامع بشری به ابتدای خلقت انسان بر می گردد . تحرک و ورزش با زندگی انسان و سایر موجودات در همه دوران حیات آنها عجین بوده است . تحرک لازمه همه دوران زندگی انسان از زمان تولید سلول های جنسی تا لقاح ، از زمان  لقاح تا تولد و از زمان تولد و در طول همه مراحل چرخه حیات و عمر انسان( نوزادی ، کودکی ، نوجوانی ، جوانی ، میان سالی و سالمندی) تا مرگ می باشد . تحرک یکی از نیاز های اصلی بشری در زمره هوا ، آب ، غذا ، خواب و مهمتر از همه نیایش است . ابن سینا پزشک ایرانی در کتاب قانون خود اساس سلامت را به ترتیب ورزش ، تغذیه و خواب معرفی می نماید .

ورزش همگانی اولین پیشنهاد پیر دو کوبرتن در سال 1919 در مفهوم جنبش المپیک بوده است. پیر دو کوبرتن اظهار داشت که  33 سال برای اینکه تمرین و ورزش یک لذت همیشگی طبقه سرمایه دار باشد تلاش کردم اما حالا ضروری است که این لذت بخشی از زندگی جوانان با شعار همه ورزش ها برای هر کس (All Sports For Everybody) شود . بارونس کوبرتن همسر بنیانگذار جنبش المپیک در سال 1936 در باره کوبرتن گفته که " وی دیوانه بود! دیوانه ورزش برای همه(Sport For All) و ورزش برای نخبگان (Sport For Elite). پیر دو کوبر تن عقیده داشت که ورزش قهرمانی مروج ورزش همگانی است .

به هر حال ایده و تفکر تاسیس فدراسیون جهانی ورزش همگانی در سال 1961 توسط یک پزشک سوئدی مطرح گردید .وی فعالیت بدنی را برای همه مردم در تمام طول عمر از کودکی تا سالمندی و حتی تا زمان مرگ همانند غذا خوردن لازم می دانسته و عامل بسیاری از بیماری ها را ناشی از فقر حرکتی بیان کرده است .

TAFISA  ، در عمل سازمان بین المللی پیشرو در ورزش همگانی و فعالیت بدنی است که از اواخر دهه 1960 فعالیت خود را شروع کرده  اما در دهه 1970 در نشست های وزرای ورزش اروپا ، شورای بین المللی ارتش های جهان (CISM) ، سازمان بهداشت جهانی و ... برای مبارزه با چاقی ، کاهش بهره وری ، مراجعات بی شمار مردم به مراکز درمانی و مرگ های زودرس و توسعه ورزش های ساده ، کم هزینه ، بدون نیاز به تجهیزات و تاسیسات وسیع و پر هزینه ، انجمن بین المللی آمادگی و تناسب اندام با ورزش همگانی (Trim and Fitness International Sport For All) تاسيس شد .در نهایت به سال 1991، بطور رسمی TAFISA به عنوان یک سازمان ورزش همگاني با هدف ارتقاء ورزش همگانی و فعالیت بدنی در سراسر جهان تشکیل شد و رسما توسط سازمان جهانی بهداشت ، یونسکو و کمیته بین المللی المپیک به رسمیت شناخته شده است.

در کشور ما قبل از انقلاب دفتر تعمیم و گسترش ورزش در سازمان تربیت بدنی و تفریحات سالم برنامه ها و فعالیت های ورزش همگانی را در کشور پیگیری می کرد .پس از  پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی براساس اهداف تعیین شده در بند 3 اصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ، ورزش همگانی از سال 1358 ابتدا تحت عنوان ورزش محلات آغاز بکار کرد و در سال 1362 به صورت تشكيلاتی تحت عنوان جهاد تربیت بدنی در سازمان تربیت بدنی و از سال 1365 اداره جهاد ورزش در ادارات کل تربیت بدنی استان ها ، شهرستان ها و بخش ها تشکیل و سازماندهی گردید . این تشکیلات در سال 1367 به نام دفتر امور فرهنگی ، اجتماعی و ورزش های همگانی تغییر نام پیدا کرد .

در نهایت با تاسیس انجمن بین المللی ورزش همگانی (TAFISA) و انجمن آسیایی ورزش همگانی (ASFAA) در سال 1991 ، به منظور استفاده از توانمندی فدراسیون ها و انجمن های بین المللی متناظر و کمیته بین المللی المپیک در سال 1371 فدراسیون ورزش های همگانی با اهداف ایجاد امکانات و بسترسازی مناسب به منظور ایجاد نشاط و شادابی و ارتقای سطح سلامت و مهارت زندگی در بين عموم مردم تاسيس و بر اساس اساسنامه فدراسیون های ورزشی فعالیت خود را به ریاست دکتر مسعود رعایایی آغاز کرد .

ورزش همگانی چیست؟

ورزش همگانی به عنوان برنامه ها و فعالیت های جامع و گسترده برای همه سنین ، هر دو جنس و افراد نژادها ، مذاهب و با توانایی مختلف تعریف شده است .

حوزه ورزش همگانی:

مفهوم حوزه ورزش همگانی برنامه ها و فعالیت های جامع و گسترده ای را برای همه سنین ، هر دو جنس ، نژادها ، مذاهب و افراد با توانایی جسمی و روانی مختلف برنامه ریزی و اجرا می نماید . مفهوم کلی حوزه ورزش همگانی به عنوان چتری است که شامل برنامه ها و فعالیت های زیر می شود .

1)     ورزش همگانی((Sport For All

2)     فعالیت بدنی(Physical activity)

3)     فعالیت اوقات فراغت(Leisure activity)

4)     فعالیت تفریحی (Recreational activity)

5)     ورزش ها و بازی های بومی و محلی(Traditional Sports and Games)

6)     تمرین برای همه ( (Exercise For All

7)     فعالیت حین سفر  (Active commuting) گردشگری ورزشی و ورزش های طبیعی

8)     ورزش((Sport

سمت و سوي حركت فدراسیون در زمينه توسعه و تعمیم حوزه ورزش همگانی به عوامل متعددي از جمله وجود علاقمندان و ذینفعان حوزه ورزش همگانی ، رشته های ورزشي تحت پوشش ، ظرفیت های موجود ورزش و اعتبارات و منابع تخصيص يافته بستگی دارد  .

فلسفه ورزش همگانی:

ورزش همگانی ، نه به عنوان یک وظیفه ، بلکه به عنوان یک فرصت است ، نه به عنوان یک ورزش دسته جمعی ، بلکه به عنوان یک ورزش فردی و به عنوان یک ورزش گروهی است. با وجود این یک جنبش جهانی(global movement) است ، برنامه ها و روش های زندگی بسیار متفاوتی را ترویج می نماید .

ورزش همگانی ،نه تنها فعالیت بدنی است ، بلکه بخشی از شیوه زندگی فردی و زندگی فرهنگی یک جامعه است .

ورزش همگانی ، نه تنها انواع مختلف ورزش با قوانین، قواعد و استانداردهای بین المللی را شامل می شود ، همچنین قوانین، مواد و امکانات متنوع آن مطابق با گروه های هدف و وضعیت های مورد نظر در حال تغییر و تصویب است .

ورزش همگانی، نه تنها یک برنامه مشخص و ثابت است ، بلکه حوزه گسترده ای دارد که انعطاف پذیر و خلاق ، آرامبخش و تفریحی و سرگرمی ، کارآزمودگی و ماجراجویی  می باشد.

ورزش همگانی ، یک راه و مسیر است ، اما راه سالمی برای درک استعداد های ذاتی و همبستگی و یکپارچگی اجتماعی می باشد .

ورزش همگانی ، نقشه راه بشر و حق اساسی انسان است تا جنبه های انسان شناسی وی تحقق یابد!

تعاریف ورزش همگانی :

ورزش همگانی ، اولین و موثرترین امتیاز و حق اجتماعی است ، که برای توسعه اجتماعی عموم جامعه از همه گروه های سنی ، هر دو جنس ، همه نژادها و با هر سطح توانایی جسمی و روانی ، برنامه ریزی ، سازماندهی و اجرا می شود.

ورزش همگانی با بهره گیری از ورزش ، تمرین و فعالیت بدنی همگانی به عنوان ابزاری برای پیاده سازی و توسعه مدلی انسان ساز در جوامع ذینفع کاربرد دارد .

ورزش همگانی ، نه تنها برای کودکان و سالمندان جامعه دسترسی به ورزش و محیط زیست سبز ، امن و مطمئن را فراهم می آورد بلکه اشتغال ، مدیریت پایدار و موفقیت در کار و تجارت سبز و جهاد گونه را برای سایر گروه های سنی جوامع ایجاد می نماید.

ورزش همگانی ، دستیابی و شرکت در انواع ورزش ها در هر مکان و هر زمان  را با ایجاد حس عمومیت به طوری که هر کس به ورزش مورد علاقه خود دسترسی داشته باشد ، فراهم می آورد .

ورزش همگانی بطور رایگان یا با هزینه کم در اختیار همه قرار دارد .

همه افراد با هر ملیت ، نژاد ، مذهب ، جنسیت و توانایی می تواند در حوزه ورزش همگانی نه تنها گروه های اجتماعی ( کارگران ، دانش آموزان ، دانشجویان ، نظامیان و ... )و گروه های هدف (کودکان ، جوانان ، زنان ، سالمندان ، افراد ناتوان و بیماران خاص و ...) شرکت نماید.

ورزش همگانی ، واژه ای اجتماعی است که برای تشریح دامنه وسیعی از سیاست های دولت ها برای ترویج شرکت فعال جوامع در ورزش بکار می رود .

نقشه راه حوزه ورزش همگانی با نگرش به فرمایشات مقام معظم رهبری (مد ظله العالی)

رهبر معظم انقلاب مد ظله العالی در پیام های نوروزی خود هر سال را تحت عنوان مهمترین مسائل روز ایران و جهان نامگذاری می نمایند تا مسئولین و آحاد مردم را متوجه آن موضوع نمایند . اما همواره تاکید دارند که این نامگذاری ها فقط به یک سال معطوف نمی شود . سال 1390 نیز از این قائده مستنثی نبوده ، و ایشان در ابتدای سال اساسی‌ترین مسائل کشور، و محور همه‌ی آنها را مسائل اقتصادی بیان کردند. سال 1390 را «سال جهاد اقتصادی» نامگذاری کردند و از مسئولان کشور و همچنین از ملت عزیزمان انتظار دارند که در عرصه‌ی اقتصادی با حرکت جهادگونه کار و به ویژه مجاهدت نمایند. بنابر این فدراسیون ورزش همگانی نیز باید با بهره گیری از تجربیات گذشته و با کار و تلاش مضاعف و جهادگونه در سال 1390 رویدادها و برنامه های حوزه ورزش همگانی را با همکاری و مشارکت همه اعضای شبکه ورزش همگانی در جهت دستیابی به چشم انداز " حرکت به سوی ایرانی فعال ، شاداب و سالم تا افق 1404 "  ، ماموریت و اهداف مندرج در سند راهبردی ورزش همگانی با حضور حداکثری آحاد مردم در ورزش همگانی و فعالیت بدنی برنامه ریزی و اجرا نماید تا در نهایت در جهت حفظ ، تامین و ارتقای سلامت جامعه اسلامی گام های موثری بردارد .

ایشان در پیام نوروزی خود فرمودند که : " سال جاری را که از این لحظه آغاز میشود، ما بایستی متوجه کنیم به اساسی‌ترین مسائل کشور، و محور همه‌ی اینها به نظر من مسائل اقتصادی است. لذا من این سال را «سال جهاد اقتصادی» نامگذاری میکنم و از مسئولان کشور، چه در دولت، چه در مجلس، چه در بخشهای دیگری که مربوط به مسائل اقتصادی میشوند و همچنین از ملت عزیزمان انتظار دارم که در عرصه‌ی اقتصادی با حرکتِ جهادگونه کار کنند، مجاهدت کنند. حرکت طبیعی کافی نیست؛ باید در این میدان، حرکت جهشی و مجاهدانه داشته باشیم." بنابر این فدراسیون ورزش های همگانی باید با نصب العین قراردادن فرمایشات مقام معظم رهبری در پیام نوروزی و حرم رضوی  ، نقشه راه خود را در سال 1390 به شرح زیر تبیین نماید :

1)     شناسایی نیازهای ضروری(نیاز سنجی) ، تعیین اولویت ها (اولویت بندی) و تطبیق اولویت ها با منابع و امکانات موجود در حوزه ورزش همگانی

2)     حرکت جهاد گونه برای پیشرفت و عدالت در ارائه خدمات حوزه ورزش همگانی به منظور برخورداری عموم مردم از خدمات آن

3)     نمایش دستاوردها و ظرفیت های شبکه ورزش همگانی برای حل مشکلات و معضلات آن

4)     طراحی نقشه راه پیشرفت حوزه ورزش همگانی با بهره گیری از تعالیم اسلام ( بومی سازی طرح ها ، مداخلات ، برنامه ها و فعالیت های جهانی)

5)     رشد و پیشرفت حوزه ورزش همگانی کشور حداقل به میزان  8 درصد در طول برنامه پنج ساله پنجم توسعه کشور

6)     ارتقای سهم بهره وری به عنوان پیامد توسعه ورزش همگانی و استفاده بهینه از ظرفیت های (منابع و امکانات) حوزه ورزش همگانی

7)     کاهش نرخ بیکاری با افزایش اشتغال افراد در برنامه ها و رویدادهای حوزه ورزش همگانی به عنوان کارکنان رسمی ، داوطلب و شرکت کنندگان

8)     افزایش سرمایه گذاری بخش خصوصی در حوزه های ورزش همگانی

9)     توانمند سازی افراد و گروه های هدف با مدیریت داده ها ، اطلاعات و دانش حوزه ورزش همگانی

10) روحیه جهادی مسئولین ، کارکنان ، ذینفعان و شرکت کنندگان برنامه ها و رویدادهای حوزه ورزش همگانی با تقویت ویژگی های کار برای خدا ، جدیت و خستگی ناپذیری

11) استحکام معنویت و روح ایمان و عمل صالح در افراد و گروه های هدف جامعه با هدف مصونیت جوانان از آسیب های اجتماعی و اعتیاد ، شکوفایی استعداد ها و ظرفیت های نهفته جوانان و پیشرفت علمی حوزه ورزش همگانی کشور

12) اجتناب از مسائل حاشیه ساز برای حوزه ورزش همگانی با بصیرت ( هوشمندی و قدرت تحلیل ) کارکنان ، ذینفعان و شرکت کنندگان

13) حرکتی علمی حوزه ورزش همگانی با اجرای رویدادها و برنامه های علمی ، آموزشی ، پژوهشی در سطح منطقه ای و ملی و در نهایت آسیایی و جهانی

14) حفظ اتحاد و انسجام شبکه ورزش همگانی کشور با ایجاد علاقمندی ، اعتماد و همراهی بین مردم و مسئولین و هماهنگی مسئولین حوزه های ورزش همگانی با تولیت ورزش همگانی کشور ( فدراسیون ورزش های همگانی )

15) دوری از گرایش های سیاسی ، تفاوت های قومی ، مذهبی ، سنی و جنسیتی در ارائه خدمات حوزه ورزش همگانی به گروه های اجتماعی( کارکنان و کارگران ، دانش آموزان ، دانشجویان ، نظامیان و ...) ،  و گروه های هدف( کودکان ، جوانان  ، زنان ، سالمندان ، افراد ناتوان و کم توان و ... )

16) تاسیس تعاونی ها و انجمن های کار آفرین در حوزه ورزش همگانی

17) خودکفایی و عدم وابستگی در امر اجرای برنامه ها و رویدادهای حوزه ورزش همگانی به بودجه های دولتی و عمومی با مشارکت مستقیم عموم مردم و جذب حامیان مالی در تامین هزینه ها

18) پیروی از حرکت جهاد گونه حوزه ورزش همگانی در سال جهاد اقتصادی با شعار " همه با هم برای ورزش همگانی (All For Sport For All) " به منظور ایجاد و گسترش جنبش و شبکه ورزش همگانی کشور با هماهنگی و مشارکت همه سازمان ها ، ادارات و نهادهای مردمی حوزه ورزش همگانی از جمله دولت و وزارتخانه ها ، سازمان ها و ادارات دولتی ، عمومی و مردم نهاد ، دانشگاه ها و موسسات آموزشی و پرورشی ، کمیته های ملی المپیک و پاراالمپیک در اجرای رویدادهای ورزش همگانی ، شرکت حداکثری در رویدادها ، تدوین و ابلاغ سیاست ها و راهبردها مشترک، احداث و بهره برداری مشترک از زیر ساخت های ورزش همگانی و مشارکت منابع انسانی (کارکنان رسمی ، داوطلبین و شرکت کنندگان ) حوزه ورزش همگانی

راهبردهای ملی فدراسیون :

1)     فدراسیون ورزش همگانی نیز باید با بهره گیری از تجربیات گذشته و کار و تلاش مضاعف و جهادگونه در سال 1390 ، رویدادها و برنامه های حوزه ورزش همگانی را با همکاری و مشارکت اعضای شبکه ورزش همگانی برنامه ريزی ، سازماندهی و اجرا نماييد .

2)     موفقیت فدراسیون در اجرای برنامه ها و رویدادهای حوزه ورزش همگانی و فعالیت بدنی به همدلی ، همفکری ، همکاری و مشارکت همه اعضای شبکه ورزش همگانی کشور بستگی دارد .

3)     فدراسیون باید تلاش نماید تا با استفاده از همه ظرفیت های ورزش کشور در راستای تحقق چشم انداز بیست ساله کشور و سیاست های اصولی و تحول آفرین آن به ویژه حفظ و ارتقاء سطح سلامتی جامعه ( عموم و خاص ) در راستای تحقق شعار " نیروی انسانی سالم محور توسعه پایدار " با اهتمام ویژه به ورزش همگانی گام بردارد .

4)     50 درصد جمعيت كشور را بانوان تشکیل می دهند اما نياز بانوان به ورزش و تحرک ، بسيار بيشتر از آقايان است . ورزش يكي از اصلي‌ترين راه کارهایی است كه مي‌تواند روح و روان جامعه را سلامت ببخشد و جامعه‌اي تندرست ايجاد كند.  تحرک و ورزش زنان علاوه بر تاثیر مثبت بر سلامت آنها می تواند به حضور سایر اعضای خانواده در ورزش کمک نماید. پيشرفت تدريجى ورزش بانوان ، افزایش فرصت هاي حضور در ورزش را براى دختران و زنان فراهم آورده است .

5)     با توجه به اهميت ورزش خانواده و اشاعه ورزش در اقشار مختلف و نقش موثر آن در حفظ سلامتي، شادابی ، كارايي و توانمندي در كليه سطوح بهتر است دست‌اندركاران نظر ويژه‌اي به ورزش بانوان در حوزه ورزش همگانی داشته باشند تا در جهت ارتقاي بيشتر ورزش بانوان در حوزه های دیگر قدم بردارند.

6)     فدراسیون برای دستیابی به اهداف و راهبرد های خود لازم است از  دانش و تجربه پژوهشگران و اساتید داخلی و بین المللی دانشگاه ها و موسسات علمی آموزشی و پژوهشی به میزان کافی بهره مند شود.بدین منظور فدراسیون تدوین تفاهم نامه های همکاری با مراکز علمی و پژوهشی کشور و همچنین انجمن بین المللی ورزش همگانی TAFISA و انجمن آسیایی ورزش همگانی ASFAA را باید در دستور کار  خود قراردهد.

7)     فدراسیون، توليت حوزه ورزش همگانی کشور را بعهده دارد و برنامه ها و رویدادهای اثر بخش ، کارآمد و مشارکتی را به منظور توسعه و گسترش و شبکه سازی ورزش همگانی برنامه ریزی ، سازماندهی و اجرا نماید .

8)     تغییر رویکرد هاي سنتي برنامه ریزی ، سازماندهی و اجرای برنامه ها و رویدادهای حوزه ورزش همگانی و فعالیت بدنی برای توسعه و تعميم ورزش همگانی کشور ضرورتی انکار ناپذیر است .

9)     فدراسیون لازم است برنامه ها و رويدادهای انجمن بين المللي ورزش همگانی را به عنوان يك اقدام راهبردی در سرلوحه کارهای خود قرار دهد .

10) شبکه ورزش همگانی کشور باید از تغییرات بنیادی فدراسیون در اجرای برنامه ها و رویدادهای حوزه ورزش همگانی استقبال نماید. در غیر اینصورت فدراسیون از قافله توسعه ورزش همگانی جهان  عقب افتاده و در امر توسعه ورزش همگانی و فعالیت بدنی و تحقق اهداف راهبردی خود موفق نخواهد بود .

11) شبکه ورزش همگانی کشور باید با خرد جمعی و منطق و فلسفه ورزش شامل دانش ، دانایی و توانایی در حوزه ورزش همگانی تغییرات را به مورد اجرا گذاشته و در مسیر توسعه آنها را اصلاح و تقویت نماید .

12) ما هنوز به دانش ملی و بومی ورزش همگانی و فعالیت بدنی در کشور دست پیدا نکرده ایم و فدراسیون قصد دارد با توسعه مفاهیم علمی و کاربردی حوزه ورزش همگانی شبکه ای ورزش همگانی کشور و در نهایت منطقه و آسیا را تشکیل داده و به شبکه جهانی ورزش همگانی بپیوندد .

13) تدوین و تنظیم نظام ارزیابی و ارزشيابي عملکرد هیات های استانی و انجمن های ورزشی تحت پوشش با تاکید بر رویکردهای حوزه ورزش همگانی و محور های توسعه ، براساس سند برنامه ریزی راهبردی فدراسیون الزامی است .

14) اجرای برنامه راهبردی فدراسیون علاوه تامین منابع انسانی و مالی و حمایت و پشتيبانی سازمان های دولتی ، خصوصی و مردم نهاد به نظارت ، ارزشیابی و ارزیابی دقیق و مناسب و ارائه راه کارهای عملی جهت اصلاح و بهبود روند اجرای برنامه نیاز دارد .